Page images
PDF

continuo refpub. dicenda fit) quod in ea ad exemplum insigne sit nil audivi, parare vitæ commoda, tueri parta, id naturæ debemus, non arti; aliena libidinose invadere, fibi mutuo ad rapinam auxilio effe, in fcelus conjurare, id naturæ pravitati. Jus quoddam apud eos exercetur ; nec mirum : cæteræ virtutes facile fugantur, justitia vere regia, ad fui cultum impellit, fine qua vel injustissimæ focietates cito diffolverentur. Nec omiferim tamen, Saracenos Turcarum propemodum conditores 'non armis magis quam bonarum literarum ftudiis imperium suum propagaffe. Sed fi antiquitatem repetamus, invenienus non institutas modo ab arte, fed fundatas olim fuisse respublicas. Antiquisfimi quique gentium indigenæ in fylvis et montibus errasse dicuntur, ferarum ritu pabuli commoditatem fequuti, vultu erecti, cætera proni, putaffes præter formæ dignitatem nihil non commune cum bestiis habuiffe ; eadem antra, iidem fpecus cælum et frigora defendebant; nulla tunc urbs, non ædes marmoreæ, non aræ deorum, aut fana collucebant, non illic fas fanctum, nondum jura in foro dicebantur, nulla in nuptiis tæda, non chorus, nullum in mensa geniali carmen, nullum folenne funeris, non luctus, vix tumulus defunctos honeftabat ; nulla convivia, nulli ludi, inauditus citharæ sonus, ipfa tunc omnia aberant, quibus jam inertia ad luxum abutitur. Cum repente artes et scientiæ agreftia hominum pectora cælitus afflabant, et im. butos notitia sui in una mænia pellexere. Quamobrem certe quibus authoribus urbes ipfæ primum conditæ funt, dein stabilitæ legibus, poft confiliis munitæ, poterunt üfdem etiam gubernatoribus quam diutissime fælicissimeque confiftere. Quid autem ignorantia ? fentio, auditores, caligat, stupet, procul est, effugia circumspicit; vitam brevem queritur, artem longam; immo vero tollamus duo magna ítu. diorum noftrorum impedimenta, alterum artis male traditæ, alterum noftræ ignaviæ, pace Galeni, seu quis alius ille fuit; totum contra erit, vita longa ars brevis ; nihil arte præstabilius, adeoque laboriofius, nihil nobis fegnius, nihil remissius; ob operariis et agricolis nocturna et antelucana industria vinci nos patimur; illi in re sordida ad vilem victum magis impigri sunt, quam nos in nobiliffima ad vi. tam beatam ; nos cum ad altiffimum atque optimum in

humanis

humanis rebus aspiremus, nec studium ferre poffumus, nec inertiæ dedecus; immo pudet esse id, quod non haberi nos indignamur. - At valetudini cavemus à vigiliis et acri studio : turpe dictu, animuni incultum negligimus, dum corpori metuimus, cujus vires quis non imminuat, quo majores acquirantur animo ? quanquam certe qui hæc causantur perditissimi plerique, abjecta omni temporis, ingenii, yaletudinis cura, comeffando, belluæ marinæ ad morem potando, inter fcorta et aleam pernoctando, nihilo fe infir. miores factos queruntur. Cum itaque fic fe afficiant atque afsuescant, , ut ad omnem turpitudinem ftrenui atque ala. cres ; ad omnes virtutis actiones et ingenii hebetes et languidi fint, culpam in naturam aut vitæ brevitatem falso et inique transferunt. Quod si modeste ac temperanter vitam degendo, primos ferocientis ætatis impetus ratione et pertinaci studiorum assiduitate mallemụs edomare, cæleftem animi vigorem ab omni contagione et inquinamento purum et intactum servantes; incredibile esset, auditores, nobis poft annos aliquot refpicientibus quantum fpatium confecifíe, quam ingens æquor eruditionis cursu placido navigasse. videremur. Cui et hoc egregium afferet compendium, fi quis norit et artes utiles, et utilia in artibus recte seligere. Quot sunt imprimis grammaticorum et rhetorum nugæ aspernabiles? audias in tradenda arte fua illos barbare loquentes, hos infantiilimos. Quid logica? Regina. quidem illa - artium fi pro dignitate tractetur: at heu quanta est in ratione infania! non hic homines, fed plane acanthides carduis et fpinis vefcuntur. () dura mesforum ilia! quid repetam illam, quam metaphysicam vocant peripatetici, non artem, locupletiffimam quippe me ducit magnorum virorum authoritas, non artem inquam plerumque, fed infames fcopulos, fed Lernam quandam sophisma-' tum ad naufragium et peitem excogitatam: hæc illa quæ supra meinini togata ignorantiæ vulnera funt; hæc eadem cucullorum fcabies etiam ad naturalem philofophiam late permanavit: vexat mathematicos demonstrationum inanis gloriola ; his omnibus quæ nihil profutura sunt meritò contemptis et amputatis, admirationi erit quot annos inte. gros lucrabimur. Quid ! quod jurisprudentiam præsertim noftram turbata methodus obscurat, et quod pejus eft, sermo nefcio quis, Americanus credo, aut ne humanus quidem, quo cum fæpe leguleios nostros clamitantes audiverim, dubitare, subiit quibus non effet humanum os et loquela, an et his ulli affectus humani adeffent ; vereor certe ut poflit nos fancta juftitia respicere, vereor ut querelas ullo tempore noftras aut injurias intelligat, quorum lingua loqui nesciat. Quapropter, auditores, fi nullum à pueritia diem fine præceptis et diligenti studio vacuum ire finamus, si in arte, aliena supervacanea otiofa fapienteromittamus, certe intra ætatem Alexandri Magni majus quiddam et gloriofius illo terrarum orbe fubegerimus : tantumque aberit quo minus brevitatem vitæ, aut artis tædium ineusemus, ut flere et lachrymari promptius nobis futurum credam, ut illi olim, non plures fuperefle mundos de quibus triumphemus. Expirat ignorantia, jam ultimos videte conatus et morientem luctam ; mortales præcipue gloria tangi, anti. quos illos illustres longa annorum series atque decurfus eum celebrarit, nos decrepito mundi senio, nos properante rerum omnium occafu premi, fi quid prædicandum æterna laude reliquerimus, noftrum nomen in angufto versari, cujus ad memoriam vix ulla posteritas fuccedat, frustra jam tot libros et preclara ingenii monumenta edi quæ vicinus mundi rogus cremarit. Non inficior illud effe poffe verifimile; at vero non morari gloriam cum bene feceris, id supra omnem gloriam eft. Quam nihil beavit istos inanis hominum fermo cujus ad abfentes et mortuos nulla voluptas, nullus sensus pervenire potuit ? nos sempiternum ævum expectemus quod noftrorum in terris faltem benefactorum memoriam nunquam delebit ; in quo, fi quid hic pulchre meruimus, præsentes ipfi audiemus, in quo qui prius in hac vita continentiffime acta omne tempus bonis artibus dederint, üfque homines adjuverint, eos singulari et fumma supra omnes fcientia auctos effe futuros multi graviter philofo. phati funt. Jam cavillari desinant ignavi quæcunque adhuc nobis in fcientiis incerta atque perplexa sint, quæ tamen non tam fcientiæ, quam homini attribuenda funt; hoc est, auditores, quod et illud nescire Socraticum et timidam scepticorum hæsitationem aut refellit, aut confolatur, aut compensat. Jam vero tandem aliquando quænam ignorantiæ beatitudo? sua fibi .habere, à nemine lædi, omni cura et mentas quam tela video, quae ego in ignorantiani usque ad perniciem contorquebo. Ego jam clafficum cecini, vos ruite in prælium'; fummovete à vobis hostem hanc, prokibete veftris porticibus et ambulacris; hanc fi aliquid effe patiamini, vos ipfi illud eritis, quod noftis. omnium effe miferrimum. Vestra itaque hæc omnium caufa eft. Quare fi ego jam multo fortasse prolixior fuerim, quam pro con. fuetudine hujus loci liceret, præterquam quod ipsa rei dignitas hoc poftulabat, dabitis et vos mihi veniam, opinor, judices, quandoquidem, tanto magis intelligitis in vos qua fim animo, quam veftri ftudiofus, quos labores, quas vigilids vestra causa non reculazim, Dixi,

lermo

molestia

[ocr errors]
[ocr errors]
« PreviousContinue »